Freze Tezgahında Kama Açma: Divizör ve Kama Açma Makinası ile Adım Adım İş Akışı

1. Senaryo 1: Üniversal Freze ve Divizör ile Mil Üzerine Kama Açma

Bir milin üzerine dış kama kanalı açmak, freze tezgahı operatörlerinin en sık karşılaştığı görevlerden biridir. Bu işlem için tezgahın kendisine ek olarak, iş parçasını eksenel olarak sabitleyecek ve gerekirse döndürecek bir divizör (bölme kafası) ve punta takımına ihtiyaç duyulur. İşlemin başarısı, parçanın tezgaha paralel bağlanmasına ve kesici takımın tam merkeze sıfırlanmasına bağlıdır.

1. Hazırlık, Bağlama ve Eksenel Hizalama

İşlem öncesi hazırlık, final kalitenin büyük bir kısmını belirler. Öncelikle üniversal freze tezgahının tablası temizlenmeli ve çapaklardan arındırılmalıdır. Divizör ve karşı punta, tabla üzerine yerleştirilir ancak henüz tam sıkılmaz.

1. Milin Bağlanması: İşlenecek mil, bir ucu divizör aynasına, diğer ucu ise punta desteğine gelecek şekilde iki merkez arasına alınır. Uzun millerde punta desteği şarttır; aksi takdirde kesme kuvveti mili esnetir ve kanal derinliği hatalı çıkar.

2. Paralellik Kontrolü: İşin en kritik kısmı budur. Milin üst yüzeyine manyetik ayaklı bir komparatör saati yerleştirin. Freze tablasını sağ-sol eksende hareket ettirin. Komparatör ibresi mil boyunca hareket ederken sapma göstermemelidir. Eğer sapma varsa, divizör veya puntanın konumunu hafifçe değiştirerek paralelliği sıfırlayın ve civataları sıkın.

2. Takım Seçimi ve Kesiciyi Merkeze Sıfırlama

Kama kanalının genişliği, kullanılacak parmak freze çakısının çapı ile belirlenir. Takımı milin tam tepe merkezine hizalamak için "kenardan sıfırlama" yöntemi uygulanır. Dönen freze çakısını, milin yan yüzeyine yavaşça yaklaştırın. Çakı mile temas edip hafif bir talaş kaldırdığı anda eksen hareketini durdurun. Burası sizin geçici sıfır noktanızdır. Takımı yukarı kaldırarak milden uzaklaştırın. Ardından tablayı, mil yarıçapı ile freze çakısı yarıçapının toplamı kadar içeriye kaydırın. Bu hareket tamamlandığında, freze çakısının ekseni ile milin ekseni tam olarak üst üste gelir.

3. Kesme İşlemi ve Derinlik Verme

Merkezleme tamamlandıktan sonra kesme işlemine geçilir. Parmak freze, milin tepe noktasına temas ettirilir ve derinlik ekseni sıfırlanır. Standart tablolardan mil çapına uygun kanal derinliği bulunur. Kanal derinliği tek seferde verilmez; takım çapına ve malzeme sertliğine bağlı olarak kademeli talaş kaldırılmalıdır. Çelik miller işlenirken mutlaka soğutma sıvısı kullanılmalıdır. Eğer mil üzerine açılı olarak birden fazla kama kanalı açılacaksa, divizör üzerindeki delikli aynalar kullanılarak mil istenen açıda hassas bir şekilde döndürülür.

2. Senaryo 2: Göbek İçine Kama Yeri Açma (Kama Açma Makinası)

Bir dişli, kasnak veya volan göbeğinin iç çapına kama kanalı açmak, standart freze tezgahlarında oldukça zordur. Bu işlem için en verimli çözüm, dikey çalışan özel kama açma makinası (Keyseating Machine) kullanmaktır. Bu makineler, dikey bir hareketle talaş kaldırarak iç profilleri oluşturur.

Kama Açma Makinasının Çalışma Prensibi

Bu makineler, vargel tezgahına benzer bir prensiple çalışır ancak dikey eksendedir. Tek ağızlı bir kesici takım, iş parçasının iç deliğinden geçer ve her yukarı çıkış hareketinde talaş kaldırır. Takım geri dönerken sürtünmeyi önlemek için mekanizma bıçağı hafifçe geri çeker.

İş Akışı ve Operasyonel Adımlar

1. Parçanın Bağlanması: Delik içi işlenecek parça, makinenin tablasına oturtulur. Parçanın iç deliğinin, makinenin kesici takım mili ile tam eş merkezli olması gerekir.

2. Takım Seçimi ve Ayarı: İstenilen kanal genişliğine uygun kesici bıçak seçilir. Bıçağın kesme açısı ve boşluk açıları malzeme türüne göre doğru bilenmiş olmalıdır.

3. Strok ve Derinlik Ayarı: Makinenin dikey hareket mesafesi, parçanın boyundan biraz fazla olacak şekilde ayarlanır. Kanal derinliği, makinenin otomatik ilerleme mekanizması ile veya manuel olarak her strokta belirli bir miktar artırılarak verilir.

Kama açma makinası, rijit yapısı sayesinde derin ve geniş iç kanalları yüksek hızda ve hassasiyette açabilir. Özellikle kör deliklerde strok ayarının çok dikkatli yapılması gerekir, aksi takdirde takım parçanın tabanına çarparak kırılır.

3. Teknik Hesaplamalar ve Kesme Parametreleri

Kama operasyonlarında ölçüler göz kararı değil, uluslararası standartlara (DIN 6885 veya TS 147) dayanarak ve matematiksel hesaplamalarla belirlenmelidir.

Operasyon öncesinde kama genişliği ve derinliği, ilgili standart tablolarından mil çapına karşılık gelen satırdan okunur. Örneğin, mil üstü kanal derinliği (t1) milin dış yüzeyinden merkeze doğru olan mesafedir. Göbek içi kanal derinliği (t2) ise deliğin iç çeperinden dışarıya doğru olan mesafedir ve nihai ölçü genellikle delik çapı ile t2 değerinin toplamı olarak kontrol edilir.

Verimli bir kesim için devir sayısı hesabı şu mantıkla yapılır: Öncelikle işlenecek malzemenin sertliğine uygun bir kesme hızı değeri seçilir (örneğin imalat çeliği için 30 m/dk). Bu kesme hızı değeri bin katsayısı ile çarpılır. Elde edilen büyük sayı, kullanılan freze çakısının çapı ile Pi sayısının (3,14) çarpımına bölünür. Çıkan sonuç, tezgahın ayarlanması gereken devir/dakika bilgisini verir. Kama açma makinelerinde ise dakikadaki vuruş sayısı (strok), malzemenin sertliğine göre düşürülüp artırılarak ayarlanır.

4. Talaşlı İmalatta İş Güvenliği

Dönen kesici takımlar ve hareketli makine uzuvları ciddi riskler taşır. Talaş sıçramalarına karşı iş gözlüğü kullanımı zorunludur. İş parçası, divizör, punta ve kesici takımın rijit bir şekilde bağlandığından emin olunmalıdır; gevşek bir parça fırlayarak ağır yaralanmalara yol açabilir. Makine çalışırken talaşları elle temizlemeye çalışmak yerine fırça veya hava tabancası kullanılmalıdır. Ayrıca dönen millere takılabilecek bol kıyafetler ve eldivenler operasyon sırasında kesinlikle kullanılmamalıdır.

5. Karşılaştırma: Hangi Yöntem Ne Zaman Kullanılmalı?

Aşağıdaki tablo, uygulama senaryonuza göre hangi tezgahın daha uygun olduğunu özetler.

Bir atölyenin yeteneklerini belirleyen faktör, sahip olduğu makineleri ne kadar verimli kullandığıdır. Mil üzerine kama açarken üniversal freze ve divizör ikilisinin hassas ayarı, göbek içlerinde ise kama açma makinasının hızı ve rijitliği belirleyicidir. İhtiyacınız olan tezgah ve aksesuarları seçerken, işleyeceğiniz parçaların tipini ve üretim hacminizi göz önünde bulundurmalısınız. Foreman'ın geniş ürün yelpazesi içindeki profesyonel tezgahları inceleyerek atölyenizin üretim kapasitesini artıracak doğru çözüme ulaşabilirsiniz.